Serwis polonistyczny Z.S. nr 4 w Nowym Sączu ©
Kłopoty z cudzysłowem

   

Kłopoty z cudzysłowem i złe jego użycie

 

  • Generalnie cudzysłów w języku polskim służy do wyodrębniania fragmentów tekstu – stosuje się go do wydzielania słów cytowanych i specyficznie użytych wyrazów i wyrażeń. Składa się on z dwóch znaków – otwierającego i zamykającego:  „  ”.
  • Niekiedy można spotkać się z zapisem: ” “, jest on jednak niepoprawny z punktu widzenia typograficznego, gdyż znak: ” oznacza cal lub sekundę (jednostka geograficzna).

Czy poprawnie jest zapisać coś w cudzysłowie, czy też w cudzysłowiu?

  • Poprawnie jest w cudzysłowie. Warto zapamiętać: rów i cudzysłów odmieniają się tak samo (w rowie; w cudzysłowie).

 

Cudzysłów obok kropki, znaku zapytania i wykrzyknika

Wiele osób ma problem np. z tym, gdzie postawić kropkę – przed czy po?

  • Otóż kropkę zawsze stawiamy po cudzysłowie – kropka jest bowiem znakiem, który kończy wszelkie wypowiedzi i zawsze znajduje się na końcu (więcej na ten temat można przeczytać w jednym z wcześniejszych wpisów).
  • Nieco inaczej rzecz się ma w przypadku znaku zapytania i wykrzyknika – tu wszystko zależy od tego, czy znak odnosi się do treści zawartej w obrębie cudzysłowu – wtedy stawiamy pytajnik/wykrzyknik przed cudzysłowem, a całość kończymy kropką. Jeśli natomiast znak zapytania lub wykrzyknienia dotyczy całego zdania, stawiamy go po cudzysłowie, np.:

Kiedy chciał ją wzruszyć, cytował słowa Gałczyńskiego: „Ile razem dróg przebytych? Ile ścieżek przedeptanych?”.

Czy pamiętasz, kto wczoraj powiedział „nie lubię mleka”?

 


Złe użycie cudzysłowu 

Kiedy używa się cudzysłowu?

1. Zapis tytułów

  • Cudzysłowu używamy zapisując tytuły artykułów, filmów, książek, gazet, płyt itp.

Kasia czyta recenzję „Układu zamkniętego” zamieszczoną w „Polityce”.

2. Wskazanie na cytat

  • Jest to najbardziej podstawowe zastosowanie cudzysłowu – jego celem jest pokazanie, że w tekście przytacza się czyjeś słowa. W tym kontekście najczęściej używany jest cudzysłów apostrofowy: „   ”, np.:

Wojtek powiedział: „Nie znoszę sposobu, w jaki wymawiasz moje imię”.

  • Jeśli w obrębie cytatu trzeba zastosować wyróżnienie, najczęściej stosuje się cudzysłów ostrokątny:

W tym artykule przeczytamy „Tomasz jest bardzo dobrze wychowaną osobą, zawsze wie, jak odnaleźć się w danej sytuacji, a kiedy trzeba, mówi: »przepraszam, zawiniłem«”.

  • Cudzysłowu nie musimy stosować, gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą kursywy, np.:

Artykuł Wasz prezydent — nasz premier można było przeczytać w Gazecie Wyborczej.

3. Wyodrębnienie wyrazów użytych ironicznie

  • Cudzysłów można zastosować do wskazania wyrazu użytego ironicznie:

Nauczanie jest niewątpliwie bardzo „dochodowym” zajęciem.

Klasa 4E słynie z „pracowitości” i „znakomitej” frekwencji.   :P

4. Wskazanie wyrazu obcego stylistycznie

  • Gdy w tekście naukowym chcemy zastosować wyrażenie potoczne (kolokwialne), należy zastosować cudzysłów, np.:

Niektóre dzieci dość długo mają skłonność do kaleczenia wyrazów przez „połykanie” całych zgłosek.

  • Nie należy go jednak nadużywać – często zdarza się bowiem, że stosuje się cudzysłów w wypowiedziach potocznych, artystycznych i prasowych do zapisu wyrazów użytych przenośnie oraz związków frazeologicznych.

Błędnym jest więc zapis: Podobno piszę „jak kura pazurem”.

5. Wyodrębnienie niektórych nazw własnych

  • Przy pomocy cudzysłowu można wyodrębnić niektóre nazwy własne, takie jak: przezwiska, pseudonimy, kryptonimy organizacji, jednostek wojskowych, a także nazwy własne instytucji lub obiektów, które występują na końcu wielowyrazowych nazw opisowych, np.:

Oddziałem „Piast” dowodził „Orzeł”.

Polskie Biuro Podróży „Orbis”, Polskie Linie Lotnicze „Lot”.

6. Definicje

  • Cudzysłowu można użyć, gdy chce się zapisać definicję. W tej funkcji najlepiej zastosować pojedynczy cudzysłów apostrofowy  ‘    ‘ lub cudzysłów ostrokątny >>   <<, np.:

Kiedy mówię zrób to natychmiast, mam na myśli ‘tak szybko, jak to możliwe’ .

Kiedy mówię zrób to natychmiast, mam na myśli >>tak szybko, jak to możliwe<<.

 

Powrót